Met een e-healthprogramma van de antidepressiva af

Veel Nederlanders slikken langer dan nodig antidepressiva, meent huisarts Peter Vonk. Stoppen met deze medicatie gaat vaak gepaard met emotie en onzekerheid. Een goed gesprek met adviezen kan helpen, maar daar hebben huisartsen geen tijd voor. Daarom ontwikkelde hij samen met e-health-ontwikkelaar Therapieland een programma waarmee mensen met zelfvertrouwen aan het afbouwproces kunnen beginnen. 

 

Als het goed gaat met de patiënt, moet je antidepressiva afbouwen

Het antidepressivagebruik in Nederland is zorgelijk. Een miljoen Nederlanders gebruiken antidepressiva. Ruim 150.000 van hen slikt de medicatie langer dan een jaar, terwijl de richtlijnen van het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) aangeven dat als een patiënt met een angststoornis langer dan een jaar hersteld is het goed is om na te denken over afbouwen. Voor patiënten met een depressie is die termijn een half jaar nadat het weer goed gaat. 

 

Medicatie afpakken 

‘Stoppen is best lastig, voor zowel de patiënt als de huisarts’, vertelt Peter Vonk, huisarts en studentenhuisarts bij huisartsenpraktijk Oude Turfmarkt in Amsterdam. ‘Patiënten zijn vaak bang dat wij de medicijnen gaan “afpakken”. Ik wil als huisarts niks afpakken, maar medicijnen zijn er om een kwaal of ziekte te verhelpen. Als je beter bent, heb je het medicijn waarschijnlijk niet meer nodig. Bovendien is het zo dat deze medicijnen niet zonder bijwerkingen zijn.’ 

 

Niet anti 

Vonk benadrukt dat hij niet tegen antidepressiva is. ‘Het kan een heel effectief middel zijn om iemand uit een depressie te krijgen. Het is goed eerst te kijken of je het met leefregels kan oplossen en anders met een psycholoog. Als de depressie te diep is of de angst te hevig, kunnen antidepressiva het herstel complementair aan therapie helpen. Maar gaat het vervolgens weer goed met iemand, dan loont het om na verloop van tijd te kijken of hij of zij kan stoppen met de medicijnen. Als het niet werkt of iemand komt weer in een depressie, dan is er geen dokter in Nederland te beroerd om de patiënt weer medicijnen te geven.’ 

 

Afbouwen 

Patiënten die eenmaal bereid gevonden zijn om te stoppen, zijn volgens Vonk grosso modo in te delen in drie groepen. De eerste groep patiënten maakt het doosje op en stopt vervolgens zonder problemen. De tweede vindt het prettiger om af te bouwen en elke twee weken de dosis te halveren. De derde groep vindt het moeilijk en eng, krijgt nachtmerries of oude angsten. Deze groep adviseert Vonk om over te stappen op een druppelvariant van het medicijn, waarmee de patiënt bijvoorbeeld elke twee weken een druppeltje minder kunnen gaan gebruiken.

 

Perverse prikkel huisartsen 

Nog los van de motivatie van de patiënt, worden huisartsen ook niet bepaald aangemoedigd om patiënten te begeleiden met het afbouwen. ‘Huisartsen worden niet betaald voor het schrijven van herhaalrecepten. Daarom schrijven ze liever langlopende (herhaal)recepten uit, van bijvoorbeeld een jaar’, vertelt Vonk. ‘Maar daarmee verlies je het zicht op de patiënt. Terwijl je als huisarts juist een vinger aan de pols moet houden als de patiënt langer dan een jaar dit soort medicatie gebruikt. Want als het kan, moet je een patiënt helpen met afbouwen. Huisartsen en psychiaters zouden daar een actievere rol in moeten pakken, en ook apotheken zouden patiënten terug naar de huisarts moeten sturen als ze merken dat ze dit soort medicijnen voor lange tijd gebruiken. Daar is overigens iedereen het wel mee eens, maar de praktijk is er nog niet naar.’ 

 

Geen tijd voor een gesprek 

Heb je de patiënt eenmaal in de spreekkamer, dan wil je eigenlijk een goed gesprek voeren met hem of haar, vervolgt Vonk. Hoe gaat het met je? Hoe ziet je leven er nu uit? Wat zijn je sociale omstandigheden? Hoe kom je de nachten door? Zie je het zitten om te stoppen met medicatie? ‘Dat gaat nooit gebeuren in de huisartsenpraktijk, want wij hebben ook maar 10 of 20 minuten. Maar hoe mooi zou het zijn als er een gestructureerde aanpak is waarbij mensen zich alvast kunnen voorbereiden op stoppen met de medicijnen en ze hun eigen gereedschapskist weer even afstoffen en helder voor ogen krijgen?’ 

 

E-healthprogramma 

‘En dan is er in 2020 heel mooi internet’, vervolgt de huisarts. ‘Waarmee je een programma kan maken waarin patiënten wijze raad krijgen. Een programma dat hen herinnert aan de leefregels, dat samen met hen naar hun slaappatroon kijkt, waarmee ze eventueel een extra mindfulnesscursus kunnen doen.’ Vonk zocht daarom contact met Therapieland, een organisatie die veel ervaring heeft met dit soort e-health en online ondersteuning bij psychische problemen.  

 

Geld

Stap twee was: geld regelen. ‘We hebben vernieuwingsgeld aangevraagd bij Zilveren Kruis, de grootste zorgverzekeraar van onze regio. Aanvankelijk waren zij niet enthousiast, omdat “antidepressiva niet zo duur zijn”, vertelt Vonk nog steeds lichtelijk geïrriteerd. ‘Daarmee ging de apotheker van de verzekeraar op de stoel van de dokter zitten. Bovendien: het kan toch niet de bedoeling zijn dat we patiënten een leven lang aan medicijnen houden, medicijnen die hun brein beïnvloeden, omdat het “niet duur is”?’ Vonk hield vol en uiteindelijk wilde Zilveren Kruis toch investeren in de ontwikkeling van het programma.  

 

Afbouwen antidepressiva

Het programma ‘Afbouwen antidepressiva’ is nu drie weken in de lucht en wordt gebruikt door patiënten van de Oude Turfmarkt. Het is precies geworden wat Vonk voor ogen had: een voorbereiding op het afbouwen. Het geeft een reminder van de leefregels: maak een dagritme, ga op tijd slapen, beweeg buiten, drink weinig alcohol, gebruik geen drugs. Patiënten worden herinnerd aan wat zij hebben geleerd in therapie en aan wat hun kracht geeft. ‘Ze stoffen als het ware hun gereedschapskist af. Het geeft hen zelfvertrouwen en het gevoel dat ze het op eigen kracht kunnen.’  

 

Beschikbaar en onderzoek

Het programma is ook beschikbaar voor andere huisartsenpraktijken, ggz-instellingen en zorgaanbieders die zijn aangesloten bij Therapieland. Er zijn nog geen plannen om de effectiviteit van het programma te onderzoeken. ‘We weten uit wetenschappelijk onderzoek dat e-health kan helpen bij psychische problemen, dus we verwachten dat dit ook kan helpen en uiteraard monitoren we onze eigen patiënten of ze hier baat bij hebben’, vertelt Vonk. ‘Maar we hebben geen mogelijkheden om de effectiviteit van het programma met een randomized controlled trial te onderzoeken.’ Wel loopt er in Nederland een grootschalig onderzoek naar het afbouwen van antidepressiva in Nederland, gefinancierd door ZonM.  

Bron: Zorgvisie, auteur Sterre ten Hout de Lange

 

Gelinkte artikelen

Deel dit bericht

Gerelateerd nieuws

Door de wachtlijsten in de gespecialiseerde zorg ontstaat er een stuwmeer in de eerstelijnszorg....

Via Welzijn op Recept kunnen huisartsen Amsterdammers met psychosociale problemen verwijzen naar...