Financiële problemen

Financiële problemen zijn een bron van psychische, sociale en lichamelijke sores. De eerste lijn heeft hier een essentiële rol in, vindt lector Roeland van Geuns. 

Wie schulden heeft, heeft meer dan enkel financiële problemen. Zorgen over het tekort aan geld, over leningen, over afbetalingen, zijn op zich een probleem, maar werken ook door in psyche en gezondheid. Stress, slapeloosheid, depressie, huiselijk geweld, hoofdpijn, maag- en buikklachten enzovoort. Tijdige signalering van financiële problematiek gevolgd door een passende aanpak zijn gezamenlijk preventie bij uitstek. En de brede eerste lijn, inclusief sociaal domein, heeft daar een belangrijke rol in. 

 

Chronische stress

Roeland van Geuns is lector Armoede interventies aan de Hogeschool van Amsterdam. Eind 2019 ontving hij de Impact Award, een prijs voor onderzoek met grote maatschappelijke betekenis. De schuldhulpverlening heeft zich in het afgelopen decennium gelukkig sterk ten positieve ontwikkeld, meent hij. Schuldeisers zijn en worden steeds verder ingesnoerd in het stapelen van boetes, zowel commerciële als publieke partijen. Vroegsignalering staat hoog op de agenda van sociaal werkers. En het perspectief op mensen met schulden is gekanteld, doordat er aandacht is ontstaan voor de chronische stress die zij ervaren. 

 

Motivatie beïnvloedbaar

Van Geuns zegt: “De heersende opvatting was dat schulden voortkomen uit het niet meer op elkaar aansluiten van uitgaven en inkomsten. Dat kan komen door tegenslag, life events of door onverantwoord gedrag. En als je dan maar gemotiveerd bent, het juiste karakter hebt, dan kun je je problemen voorkomen of oplossen. Die motivatie werd vaak gezien als een karaktereigenschap en niet als iets wat beïnvloedbaar is.” 

Geleidelijk drong door dat die karaktereigenschap wel degelijk is te beïnvloeden, maar dat vooral chronische stress dat in de weg staat. “Het gedrag van mensen in armoede, in financiële problemen, is niet de oorzaak van die problemen, maar het gevolg. Wij kijken naar die mensen en begrijpen dan niet dat ze onverstandige beslissingen blijven nemen. Het essentiële punt is echter dat die mensen door de stress heel moeilijk ‘verstandig’, in de zin van ‘planmatig’, kunnen zijn.” 

 

Kleine revolutie

Het munten van chronische stress als kern van schuldenproblematiek en dus ook de aanpak ervan, leidde de afgelopen jaren tot een kleine revolutie in schuldhulpverlenersland. Inmiddels is ‘stress-sensitief werken’ daar in zwang aan het raken. Gesprekken, schriftelijke communicatie, zelfs de gebouwen van instanties zijn idealiter allemaal stress-verminderend om zo schuldenaren te helpen bij het verkrijgen van in- en overzicht. 

 

Financiële problemen

Lector van Geuns ziet met stress als leidmotief ook een logische verbinding met de eerstelijnszorg, de huisartsen in het bijzonder, maar bijvoorbeeld ook verloskundigen bij wie zorgen van jonge moeders zichtbaar kunnen worden. Over financiële problemen zegt hij: “We weten uit internationaal onderzoek dat chronische schulden leiden tot somatische klachten. Het is een logisch automatisme dat voor huisartsen natuurlijk bekend is. Spanningen leiden tot chronische stress. Chronische stress leidt tot psychosociale klachten. Psychosociale klachten leiden weer tot lichamelijke klachten.” 

Bron: De Eerstelijns, auteur Piet-Hein Peeters


Lees ook

Financiën in de spreekkamer

Gerelateerd nieuws

Sporten kan even effectief zijn in het tegengaan van depressie, maar er zijn nog veel vragen...

Door de wachtlijsten in de gespecialiseerde zorg ontstaat er een stuwmeer in de eerstelijnszorg....

Er is een nieuwe voorziening in Amsterdam, waar mensen met psychische klachten terecht kunnen in...

Via Welzijn op Recept kunnen huisartsen Amsterdammers met psychosociale problemen verwijzen naar...